Nýtt í pólítík
Avatar međ augum Afríku


Avatar með augum Afríku

Bandarískir íhaldsmenn eru rasandi yfir því hve rammpólitísk stórmyndin Avatar er. Frá Afríku séð er hún óhugnalega sönn – og sannpólitísk. James Cameron hefði eins getað látið sömu sögu gerast í Kongó og dögum Leópolds Belgíukonungs sem lagði stóra hluta Afríku undir sig sjálfan og gerði að blóðvelli fyrir sína ,,einkavæddu” nýlendu. Um það ástand skrifaði Conrad ,,Heart of darkness” með hinum frægu orðum Kurtz ofursta þar sem hann sat umkringdur hauskúpum heimamanna: Hryllingur hryllingur.

Avatar skartar sínum Kurtz. Og það má setja aburðarásina niður hvar sem er og hvenær sem er í nær 300 ára sögu hvíta mannsins í Afríku. Í myndinni er árásin á hið helga tré frumbyggjanna aðeins stílfærð útgáfa af hreinræktum fjöldamorgum og hryðjuverkum sem halda áfram enn í dag. Nú hafa svartir tekið við þar sem hvítir hættu: Kongó er ennþá blóðvöllur skipulagrða morða, nauðgana og rányrkju þar sem hryðjuverkasveitir fara um héruð og slátra saklausum borgurum (frumbyggjum) fyrir demanta, gull og góðmálma. Stríðið á ævintýraplánetunni Pandóru geisar víða um Afríku enn þann dag í dag. 

Ţjóđin á skýrsluna


Verstu fréttir sem nokkur nefnd getur fært þjóð sinni.
(Páll Hreinsson, formaður rannsókarnefndar um Hrunið).

Við vitum orðið svo margt um Hrunið – og það er skelfilegt. Rannsóknarnefndin sem Alþingi skipaði mun væntanlega kortlegga og tímasetja mínútu fyrir mínútu hvernig rangar ákvarðanir og vanhæfni á öllum stigum leiddu þessa litlu þjóð fram af hengiflugi. Engin ástæða er til að óttast kattarþvott því alltof margir vita alltof margt nú þegar. Séu tíðindin jafn vond og formaður nefndarinnar hefur varað við þarf ríkisstjórn og Alþingi að gera viðbragðsáætlun. Rík ástæða er til að vara afleiðingum af því að hefðbundin íslensk ,,umræðuhefð" stjórni uppgjörinu. Smjörklípumeistarar eru tilbúnir, fjölmiðlar veikburða, bloggheimar óráreiðanlegir og þúsund og ein ræða um ICESAVE á Alþingi bendir ekki til að sá fundarsalur nægi. Gæta verður þess að þeir sem hafa hagsmuni af því að draga úr fólki mátt, svipta trú á framtíð Íslands og fæla það frá þátttöku í mótun Nýja Íslands nái ekki að eyðileggja þetta tækfæri til heiðarlegs uppgjörs með því að steypa öllu í rugl.


Nýja Ísland, óskalandiđ- hvenćr kemur ţú?


 

Siðferðilegt flekkleysi þess heims sem nú skyldi rísa ölvaði okkur. Við vorum gagntekin af hugmyndum sem voru þokukenndar og við gátum ekki komið orðum að, en voru þess virði að berjast fyrir þeim. Við áttum okkur mörg líf í þessum baráttuhvirfli, og drógum aldrei af okkur; og samt, þegar takmarkinu var náð og dagsbrún nýrra tíma reis, þá komu gömlu mennirrnir aftur og hrifsuðu til sín sigur okkar og endurskópu í mynd þeirrar afdönkuðu veraldar sem þeir þekktu. Æskan gat sigrað en kunni ekki enn að varðveita sigurinn: og var svo átakanlega veik andspænis elllinni. Við stundum því upp að við hefðum barist fyrir nýjum himni og nýrri jörð og þeir þökkuðu okkur góðfúslega og sömdu sinn frið.
(T.A.Lawrence: Seven Pillars of Wisdom).



Hugmyndin um Nýja Ísland er þokukennd.  Á meðan við hikstum því upp að við viljum nýjan himinn og nýja jörð þakka þeir góðfúslega og semja ,,sinn frið” sem er slítandi þrætubók, sundurlyndi og hagsmunastagl.   Munum að hrunið var gjaldþrot ættbálka- og klíkustjórnmála þótt það birtist sem fjármálakreppa. Hrunið hefði aldrei orðið svona slæmt ef stjórnmálamenn hefðu staðið sig, það vissi fólkið.  Við áttum okkur mörg líf í ...baráttuhvirfli búsáhaldabyltingarinnar og á endanum var aðgerðarleysistjórnin rekin með skömm.   Og hvað svo?  ....þeir þökkuðu okkur góðfúslega og áhöfnin á þjóðarskútunni rífst á dekki meðan hrakist er í brimskaflinn undir Látrabjargi, nema nú verður ekkert björgunarafrek; það er engin til að skjóta líflínu til Alþingis og draga það á Virðingarstall.  Því aðrir hagsmunir ráða för.

Kreppan ógnar mest ţeim sem síst skyldi


Tómt!                           

Heimskreppan kemur harkalegast niður á fátækustu ríkjum heims, ekki síst í sunnanverðri Afríku.  Og þau munu eiga erfiðast með að rísa úr öskustó bankaglæfranna þegar og ef uppsveifla hefst á ný.  Þeir sem búa á mörkum hins byggilega heims (í efnahagslegum skilningi) falla fyrstir fram af brúninni sagði hagfræðingurinn Jeffrey Sachs í viðtali við BBC.  Hann segir merkilegt að aldrei skuli hafa verið til peningar til að standa við loforð um aðstoð við þróunarríkin, en um leið og bankastórveldin þurfi hjálp sé hún til reiðu og upphæðirnar á einu misseri að minnsta kosti 20-30 faldar það sem þróunarríkin öll fái á einu ári.  Kostnaður fátæku landanna er ekki mældur í peningum heldur í mannslífum eins og kemur fram í þessari grein sem ég skrifaði að ósk Vísbendingar í september 2009:

Lýđrćđi í hćttu

Apríl 2009.

"Við getum fikrað okkur hægt og bítandi að betra fyrirkomulagi. Komið böndum á kostnað, tryggt samkomulag um aðkomu framboða að fjölmiðlun, sett reglur innan flokka, frelsað kjörna fulltrúa úr fjárhagsviðjum vegna framboða."  (SJH, Mbl. ágúst 2006).

Greinin sem hér fer á eftir birtist í ágúst 2006 og hefði betur verið tekin gild innanstokks hjá ráðamönnum og stjórnmálamönnum.  Nú þremur árum síðar kemur í ljós að ofurstyrkir til eins stjórnmálalflokks og vænir til annarra gera þjóðina ævareiða og rýja stjórnmálamenn trausti.  Sem formaður framkvæmdastjórnar Samfylkingarinnar hafði ég forgöngu um það árið 2005 að skrifa öllum stjórnmálaflokkum sem áttu fulltrúa á Alþingi og óska eftir viðræðum um nýja skipan á fjármálum flokkanna.  Allir samþykktu, nema Sjálfstæðisflokkurinn.  Því varð ekki neitt úr neinu, einn ganginn enn.  Ári síðar tókst loks að koma á lögum, en mjög takmörkuðum.  Þau setja ekki nægilega skýrar reglur um prófkjör og forsetakjör, auk þess sem sveitarstjórnarkosningar þurfa meira aðhald.  En þrátt fyrir stóraukin framlög skattborgara til stjórnmálaflokka eru þeir í 475 milljóna króna skuld í aðdraganda Alþingiskosninga árið 2009!  Þótt þessi grein beri þess merki að hafa verið skrifuð 2006 gilda varnaðarorðin nú sem aldrei fyrr:

Flugleiđin til Íslands

(Fyrir Fréttablaðið 27. des. 2008)

Ég þakka mikil viðbrögð og ábendingar í kjölfar þess að greinin birtist.  Hún er hér á vefnum fyrir þá sem vilja vitna nákvæmlega í eða kynna sér betur:

Frá Malaví og heim er 32ja tíma ferð úr höfga regntímabilsins í hvítan jólasnjó. Í kjöltu mér þegar flugvélin brunar í átt að þrumuskýjum: Ræða seðlabankastjóra hjá Viðskiptaráði. Ég undirbý mig andlega fyrir heimkomu. Niðri sprettur maís á ökrum. Ef ekki rignir hressilega verður þjóðin hungri að bráð. Hún lifir á bláþræði sem duttlungar náttúrunnar spinna; 13 milljónir manna í landi á stærð við Ísland. Meirihluti hefur minna en 250 krónur á dag til að lifa af, fjórða hvert barn vannært, ungabarnadauði og bráðdrepandi sjúkdómar hluti af daglegu lífi. Í samanburði við Malava geta Íslendingar þakkað fyrir sína kreppu. Þetta er undarleg ferð heim.

Eldri greinar
Stefán Jón Hafstein - stefanjon@islandia.is